Szukanie pracy (Jobsuche)
Znalezienie pracy w Niemczech wymaga przygotowania dobrego CV, znajomości podstaw języka niemieckiego i wiedzy, gdzie szukać ogłoszeń.
Krok po kroku
1: Przygotuj CV i list motywacyjny (po niemiecku).
2: Szukaj ofert na portalach takich jak:
- arbeitsagentur.de
- indeed.de
- meinestadt.de
- stepstone.de
3: Skontaktuj się z urzędem pracy (Agentur für Arbeit).
4: Sprawdź grupy na Facebooku i portale dla Polaków w Niemczech.
5: Uważaj na oszustwa – nigdy nie wysyłaj kopii dowodu osobistego przed podpisaniem umowy.
Słowniczek
🇩🇪 Bewerbung
🇵🇱 podanie o pracę
🇩🇪 Lebenslauf
🇵🇱 życiorys / CV
🇩🇪 Vorstellungsgespräch
🇵🇱 rozmowa kwalifikacyjna
🇩🇪 Arbeitsagentur
🇵🇱 urząd pracy
🇩🇪 Stellenangebot
🇵🇱 oferta pracy
💡 Porady
- Używaj profesjonalnego zdjęcia w CV.
- Ucz się podstawowych zwrotów zawodowych po niemiecku.
- W Niemczech bardzo ceni się punktualność i rzetelność.
📄 Wskazówka:
Na naszej stronie z formularzami znajdziesz wszystkie ważne wzory i przykłady dokumentów związanych z aplikacją o pracę – w tym gotowe CV, list motywacyjny i formularze do pobrania lub wypełnienia online.
➡️ Przejdź do strony z formularzami
Umowa o pracę (Arbeitsvertrag)
Słowniczek
🇩🇪 Ich suche eine Arbeit als Fahrer.
🇵🇱Szukam pracy jako kierowca.
🇩🇪 Wann kann ich anfangen?
🇵🇱Kiedy mogę rozpocząć pracę?
🇩🇪 Wie hoch ist der Stundenlohn?
🇵🇱Jaka jest stawka godzinowa?
🇩🇪 Arbeitsvertrag
🇵🇱 umowa o pracę
🇩🇪 Probezeit
🇵🇱 okres próbny
🇩🇪 Kündigung
🇵🇱 wypowiedzenie
🇩🇪 Gehalt / Lohn
🇵🇱 wynagrodzenie
🇩🇪 Arbeitszeit
🇵🇱 czas pracy
Umowa o pracę (Arbeitsvertrag) określa Twoje prawa i obowiązki jako pracownika. Zawsze czytaj ją dokładnie przed podpisaniem.
Rodzaje zatrudnienia
- Minijob – drobna praca do 538 € miesięcznie, bez podatków.
- Teilzeit – praca na część etatu, często elastyczna.
- Vollzeit – pełen etat, ok. 35–40 godzin tygodniowo.
- Zeitarbeit – praca tymczasowa przez agencję (Zeitarbeitsfirma).
W każdej formie zatrudnienia masz prawo do urlopu, ubezpieczenia i wynagrodzenia zgodnie z umową.
Krok po kroku
1: Sprawdź dane – imię, nazwisko, adres, stanowisko, godziny pracy.
2: Upewnij się, że podane są warunki płacy (wynagrodzenie brutto/netto).
3: Zwróć uwagę na okres próbny (Probezeit) i wypowiedzenie (Kündigung).
4: Poproś o kopię podpisanej umowy.
5: Zachowaj umowę w bezpiecznym miejscu – będzie potrzebna np. do rozliczeń podatkowych.
💡 Porady
✅ Nie podpisuj umowy, jeśli jej nie rozumiesz – poproś o tłumaczenie.
✅ Umowa musi być na piśmie – ustne ustalenia nie wystarczą.
✅ Zawsze zachowaj kopię dokumentu..
💬 Tłumaczenia dokumentów
Jeśli nie rozumiesz treści umowy lub dokumentu po niemiecku, możesz skorzystać z nowoczesnych narzędzi:
Aplikacje takie jak Google Translate lub ChatGPT potrafią przetłumaczyć tekst ze zdjęcia.
Wystarczy zrobić zdjęcie dokumentu, a aplikacja pokaże tłumaczenie po polsku.
💡 To szybki sposób, aby zrozumieć podstawową treść umowy, zanim poprosisz o profesjonalne tłumaczenie.
Samozatrudnienie (działalność gospodarcza w Niemczech)
Rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej w Niemczech może wydawać się na początku trudne — zwłaszcza, gdy przepisy są w obcym języku.
Nie martw się w rzeczywistości proces jest prosty, jeśli zrobisz wszystko krok po kroku.
W
Niemczech samozatrudnienie nazywa się „Gewerbe” i obejmuje osoby, które prowadzą własną działalność: np. budowlańców, kierowców, fryzjerów, tłumaczy, informatyków czy drobnych usługodawców.
Aby rozpocząć działalność, należy zarejestrować Gewerbe w urzędzie miasta (Gewerbeamt) i uzyskać numer podatkowy.
Ważne jest również, aby prowadzić osobne konto bankowe, przechowywać rachunki i dbać o rozliczenia podatkowe.
Nie musisz się obawiać biurokracji — w wielu miastach możesz załatwić wszystko online i często dostępne są też polskojęzyczne formularze lub pomoc tłumacza.
Jeśli nie jesteś pewien, czy Twoja działalność wymaga rejestracji, możesz zawsze zapytać w urzędzie miasta lub w izbie rzemieślniczej (Handwerkskammer).
Krok po kroku
- Wypełnij formularz w urzędzie miasta (Gewerbeanmeldung).
- Opłać niewielką opłatę (20–40 €).
- Otrzymasz numer podatkowy (Steuernummer).
- Otwórz konto firmowe i prowadź ewidencję przychodów i wydatków.
Słowniczek
🇩🇪 Gewerbeanmeldung
🇵🇱 rejestracja działalności gospodarczej
🇩🇪 Steuernummer
🇵🇱 numer podatkowy
🇩🇪 Einnahmen
🇵🇱 przychody
🇩🇪 Ausgaben
🇵🇱 wydatki
🇩🇪 Selbstständigkeit
🇵🇱 samozatrudnienie
💡 Wskazówka:
Działalność gospodarczą możesz zarejestrować również online — wystarczy wypełnić formularz na oficjalnej stronie:
➡️ Zarejestruj Gewerbe online
💡 Porady
✅ Zachowuj wszystkie rachunki i faktury.
✅ Konto firmowe pomaga w utrzymaniu porządku w finansach.
✅ Jeśli masz mały obrót, możesz działać jako Kleinunternehmer (mały przedsiębiorca).
Rodzaje działalności gospodarczej w Niemczech (Gewerbearten)
W Niemczech istnieją różne formy prowadzenia działalności gospodarczej. Wybór zależy od tego, czy pracujesz sam, czy z partnerem, czy zatrudniasz innych oraz jak duży jest Twój obrót.
Nie martw się — w większości przypadków Polacy zaczynający pracę na własny rachunek wybierają najprostszą formę – jednoosobową działalność gospodarczą (Einzelunternehmen).
1.Einzelunternehmen – działalność jednoosobowa
To najczęstszy i najprostszy rodzaj działalności w Niemczech.
Założenie jest tanie i szybkie – wystarczy rejestracja w urzędzie miasta (Gewerbeamt).
Charakterystyka:
- prowadzisz działalność samodzielnie,
- odpowiadasz całym swoim majątkiem,
- możesz zatrudniać pracowników,
- zyski rozliczasz w swoim zeznaniu podatkowym.
Idealne dla: rzemieślników, kierowców, budowlańców, tłumaczy, fryzjerów, usługodawców, freelancerów.
GbR (Gesellschaft bürgerlichen Rechts) – spółka cywilna
To prosta forma działalności dla co najmniej dwóch osób.
Nie wymaga notariusza ani dużych formalności – wystarczy wspólna umowa i rejestracja w urzędzie.
Charakterystyka:
- wspólnicy dzielą zysk i odpowiedzialność,
- wszyscy odpowiadają solidarnie za zobowiązania,
- nadaje się dla małych firm rodzinnych lub wspólnych projektów.
Idealne dla: dwóch fachowców, którzy chcą razem prowadzić firmę (np. elektryk i hydraulik).
GmbH (Gesellschaft mit beschränkter Haftung) – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
To odpowiednik polskiej spółki z o.o.
Jest bardziej formalna, ale zapewnia ochronę majątku prywatnego – odpowiadasz tylko kapitałem spółki.
Charakterystyka:
- wymaga kapitału początkowego 25 000 €,
- musi być zarejestrowana w rejestrze handlowym,
- wymaga prowadzenia pełnej księgowości.
Idealne dla: większych firm, które chcą działać profesjonalnie i zatrudniać pracowników.
UG (Unternehmergesellschaft haftungsbeschränkt) – „mała GmbH”
To uproszczona wersja GmbH, często nazywana Mini-GmbH.
Wymaga minimalnego kapitału – nawet 1 euro, ale część zysku trzeba odkładać jako rezerwę.
Charakterystyka:
- niski koszt założenia,
- ograniczona odpowiedzialność
- obowiązkowa księgowość,
- dobry wybór dla początkujących przedsiębiorców, którzy chcą działać bez ryzyka prywatnego majątku.
Idealne dla: freelancerów, konsultantów, małych biznesów usługowych.
Handwerksbetrieb – działalność rzemieślnicza
Dotyczy zawodów rzemieślniczych (np. elektryk, malarz, dekarz, mechanik).
Wiele z tych zawodów wymaga specjalnych uprawnień lub wpisu do izby rzemieślniczej (Handwerkskammer).
Uwaga: niektóre zawody można wykonywać bez tytułu mistrza (Meisterbrief), inne tylko z nim.
Freiberufler – wolny zawód (działalność nierejestrowana w Gewerbeamt)
To działalność niezależna, ale nie wymaga rejestracji jako Gewerbe.
Dotyczy zawodów intelektualnych i specjalistycznych, np. nauczycieli, tłumaczy, lekarzy, programistów.
Charakterystyka:
- rejestrujesz się bezpośrednio w urzędzie skarbowym (Finanzamt),
- nie płacisz podatku handlowego (Gewerbesteuer),
- prowadzisz uproszczoną księgowość.
Idealne dla: osób pracujących zdalnie, specjalistów IT, tłumaczy, doradców.
💡 Porady
✅ Jeśli dopiero zaczynasz, wybierz Einzelunternehmen – jest najprostsze i najtańsze w obsłudze.
✅ Zanim założysz działalność, sprawdź w urzędzie, czy Twój zawód wymaga uprawnień lub wpisu do izby rzemieślniczej.
✅ W razie wątpliwości skontaktuj się z doradcą podatkowym (Steuerberater), który pomoże dobrać najlepszą formę działalności.
Podatki i rozliczenia
💡 Ważne:
Klasa podatkowa ma duży wpływ na wysokość Twojej wypłaty „na rękę” (netto) oraz na możliwy zwrot podatku przy rozliczeniu rocznym.
Każdy pracujący w Niemczech płaci podatki. Ich wysokość zależy od klasy podatkowej i formy zatrudnienia.
Co to są klasy podatkowe (Steuerklassen)?
W Niemczech każdy pracujący jest przypisany do jednej z sześciu klas podatkowych (Steuerklassen).
Określają one, ile podatku potrącane jest z Twojego wynagrodzenia. Klasa zależy od Twojej sytuacji rodzinnej i zawodowej.
- Klasa I (Steuerklasse I) – osoby samotne, rozwiedzione lub wdowy/wdowcy.
- Klasa II (Steuerklasse II) – samotni rodzice wychowujący dzieci.
- Klasa III (Steuerklasse III) – osoby w małżeństwie, gdy partner zarabia znacznie mniej lub nie pracuje.
- Klasa IV (Steuerklasse IV) – małżeństwa, w których oboje mają podobne dochody.
- Klasa V (Steuerklasse V) – druga osoba w małżeństwie, jeśli partner jest w klasie III.
- Klasa VI (Steuerklasse VI) – osoby mające więcej niż jedno miejsce pracy.
Słowniczek
🇩🇪 Steuerklasse
🇵🇱 klasa podatkowa
🇩🇪 Lohnsteuer
🇵🇱 podatek od wynagrodzenia
🇩🇪 Steuererklärung
🇵🇱 rozliczenie podatkowe
🇩🇪 Finanzamt
🇵🇱 urząd skarbowy
🇩🇪 Steuerberater
🇵🇱 doradca podatkowy
Krok po kroku:
- Sprawdź swoją klasę podatkową (Steuerklasse).
- Po otrzymaniu pierwszego wynagrodzenia sprawdź pasek płacowy (Lohnabrechnung).
- Raz w roku złóż rozliczenie podatkowe (Steuererklärung).
- Możesz to zrobić samemu online lub przez doradcę podatkowego (Steuerberater).
💡 Porady
✅ Zachowuj wszystkie rachunki – mogą pomóc w zwrocie podatku.
✅ Możesz rozliczyć m.in. koszty dojazdu do pracy, ubrania robocze, ubezpieczenie.
✅ Złóż rozliczenie najpóźniej do 31 lipca następnego roku.
Swoją deklarację podatkową możesz zrobić samodzielnie!
W Niemczech rozliczenie podatkowe (Steuererklärung) można łatwo wykonać samemu przez Internet, nawet jeśli nie znasz dobrze niemieckiego.
Wystarczy komputer lub smartfon – większość stron można automatycznie przetłumaczyć na język polski (np. przez przeglądarkę Google Chrome).
Polecane strony i aplikacje:
- ELSTER.de – oficjalna platforma niemieckiego urzędu skarbowego (można włączyć tłumaczenie strony)
- Taxfix lub WISO – aplikacja krok po kroku prowadząca przez proces rozliczenia
- Wundertax – prosta i dostępna również w języku polskim
(To link partnerski (Affiliate-Link) – klikając, wspierasz nasz projekt bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.)
💡 Porady
💬 Dzięki funkcji tłumaczenia (np. Google Translate lub ChatGPT) możesz bez problemu zrozumieć wszystkie kroki.
📘 Na naszej stronie znajdziesz też instrukcję, jak włączyć funkcję tłumaczenia w przeglądarce lub telefonie, krok po kroku.
Rozliczenie podatku w Niemczech – aplikacje i programy
Coraz więcej osób pracujących w Niemczech robi rozliczenie podatku samodzielnie przez internet. Dzięki nowoczesnym aplikacjom nie trzeba już znać skomplikowanych formularzy ani przepisów podatkowych.
Programy prowadzą użytkownika krok po kroku przez pytania, a na końcu deklaracja podatkowa jest wysyłana elektronicznie do Finanzamt przez system ELSTER.
Dla wielu pracowników oznacza to zwrot podatku nawet 500–1500 €.
Poniżej znajdziesz 5 popularnych aplikacji, które pomagają rozliczyć podatek w Niemczech.
Jak zrobić rozliczenie podatku w Niemczech
W większości przypadków potrzebne są tylko:
✔ Lohnsteuerbescheinigung od pracodawcy
✔ numer podatkowy Steuer-ID
✔ numer konta bankowego
Całe rozliczenie często można zrobić w 15–30 minut.
Czy warto zrobić rozliczenie podatku?
Wielu pracowników w Niemczech nie ma obowiązku rozliczenia, ale często się to opłaca.
Średni zwrot podatku wynosi około 1000 €.
SteuerGo – najlepsza aplikacja po polsku
SteuerGo to jedna z najczęściej polecanych aplikacji dla Polaków pracujących w Niemczech.
Największą zaletą jest pełna obsługa w języku polskim.
Zalety
- pełna wersja po polsku
- działa w przeglądarce (bez instalacji)
- wysyłka deklaracji przez ELSTER
- prosty system pytań
Wady
- trochę mniej automatyzacji niż w niektórych aplikacjach
Dla wielu osób jest to najłatwiejszy sposób na pierwsze rozliczenie podatku w Niemczech.
Taxfix – bardzo prosta aplikacja
Taxfix to jedna z najpopularniejszych aplikacji podatkowych w Niemczech.
Program działa jak wywiad z użytkownikiem – zadaje pytania i automatycznie wypełnia deklarację.
Zalety
- bardzo prosta obsługa
- możliwość robienia zdjęć dokumentów
- szybkie rozliczenie
Wady
- cena zależy od wysokości zwrotu podatku
- nie wszystkie części aplikacji są po polsku
Wundertax – szybkie rozliczenie online
Wundertax to proste narzędzie online do rozliczenia podatku.
Program jest szczególnie popularny wśród pracowników i studentów.
Zalety
- szybkie rozliczenie online
- działa w przeglądarce
- prosta obsługa
Wady
- brak polskiej wersji językowej
- mniej funkcji przy bardziej skomplikowanych sytuacjach
Steuerbot – rozliczenie podatku jak rozmowa na czacie
Steuerbot działa trochę jak komunikator.
Aplikacja zadaje pytania, a użytkownik odpowiada – podobnie jak w rozmowie.
Zalety
- bardzo prosta obsługa
- idealna na smartfon
- szybkie wypełnianie
Wady
- dostępna głównie po niemiecku
- mniej funkcji dla bardziej skomplikowanych rozliczeń
WISO Steuer – najbardziej rozbudowany program
Dla kogo: dla osób, które chcą mieć bardzo dokładne rozliczenie podatku, ale nadal w prosty sposób.
Zalety
- bardzo rozbudowany program podatkowy
- tryb wywiadu (Interview) prowadzi krok po kroku przez rozliczenie
- możliwość fotografowania dokumentów (np. Lohnsteuerbescheinigung)
- integracja z ELSTER i automatyczne pobieranie danych
- działa jako aplikacja, program na PC oraz w przeglądarce
- w wersji przeglądarkowej można w dużej mierze przetłumaczyć stronę na polski w przeglądarce
Wady
- oficjalnie dostępny tylko w języku niemieckim
- liczba funkcji może być na początku trochę przytłaczająca
💡 Porady
💬 Dzięki funkcji tłumaczenia (np. Google Translate lub ChatGPT) możesz bez problemu zrozumieć wszystkie kroki.
📘 Na naszej stronie znajdziesz też instrukcję, jak włączyć funkcję tłumaczenia w przeglądarce lub telefonie, krok po kroku.
💡 Porady
Najlepsza aplikacja po polsku:
Najłatwiejsza dla początkujących:
Najwięcej funkcji:
(To link partnerski (Affiliate-Link) – klikając, wspierasz nasz projekt bez dodatkowych kosztów dla Ciebie.)
Prawa pracownika (Arbeitnehmerrechte)
💡 Ważne:
Jeśli masz wątpliwości dotyczące swoich praw, możesz skorzystać z bezpłatnej porady w urzędzie pracy (Agentur für Arbeit) lub w związku zawodowym (Gewerkschaft).
Na naszej stronie znajdziesz listę polskojęzycznych kancelarii i doradców prawnych, którzy udzielają pomocy w sprawach pracy, umów i pobytu w Niemczech.
Pracownik w Niemczech jest dobrze chroniony prawem. Masz prawo do uczciwej zapłaty, przerwy, urlopu i bezpiecznego miejsca pracy.
Prawa pracowników w Niemczech są dokładnie określone w przepisach prawnych.
Najważniejsze zasady znajdują się w
- Kodeksie pracy – Arbeitsrecht oraz w ustawach takich jak:
- BGB (Bürgerliches Gesetzbuch) – niemiecki kodeks cywilny, który reguluje m.in. umowy o pracę, wypowiedzenia i obowiązki pracodawcy,
- Arbeitszeitgesetz (ArbZG) – ustawa o czasie pracy,
- Bundesurlaubsgesetz (BUrlG) – ustawa o urlopach.
Twoje prawa jako pracownika
- Prawo do urlopu (minimum 20 dni rocznie przy pełnym etacie).
- Prawo do wynagrodzenia podczas choroby (do 6 tygodni).
- Prawo do bezpiecznego miejsca pracy.
- Prawo do pisemnego potwierdzenia.
Słowniczek
🇩🇪 Mindestlohn
🇵🇱 płaca minimalna
🇩🇪 Urlaub
🇵🇱 urlop
🇩🇪 Krankmeldung
🇵🇱 zwolnienie lekarskie
🇩🇪 Arbeitsrecht
🇵🇱 prawo pracy
🇩🇪 Gewerkschaft
🇵🇱 związek zawodowy
Krok po kroku:
- Poznaj swoje prawa – możesz skorzystać z doradztwa w urzędzie pracy lub związkach zawodowych.
- Masz prawo do płacy minimalnej (Mindestlohn).
- Masz prawo do płatnego urlopu i chorobowego.
- W razie problemów skontaktuj się z Arbeitsschutzamt lub Ver.di.
💡 Porady
✅ Nie pozwól, by ktoś zmuszał Cię do pracy ponad normę.
✅ Każda godzina pracy powinna być udokumentowana.
✅ Zapisuj wszystkie ustalenia z pracodawcą.
Emerytura i ubezpieczenia społeczne
(Rente und Sozialversicherung)
Słowniczek
🇩🇪 Rentenversicherung
🇵🇱 ubezpieczenie emerytalne
🇩🇪 Krankenversicherung
🇵🇱 ubezpieczenie zdrowotne
🇩🇪 Pflegeversicherung
🇵🇱 ubezpieczenie pielęgnacyjne
🇩🇪 Arbeitslosenversicherung
🇵🇱 ubezpieczenie od bezrobocia
🇩🇪 Unfallversicherung
🇵🇱 ubezpieczenie od wypadków
🇩🇪 Deutsche Rentenversicherung
🇵🇱 Niemiecki urząd ds. ubezpieczeń emerytalnych
🇩🇪 Rente
🇵🇱 emerytura
Pracując w Niemczech, automatycznie stajesz się częścią systemu ubezpieczeń społecznych.
Dzięki temu masz zapewnioną opiekę medyczną, ubezpieczenie na wypadek choroby lub bezrobocia, a w przyszłości – prawo do emerytury.
Nie musisz martwić się o formalności – większość obowiązków przejmuje Twój pracodawca, który co miesiąc odprowadza odpowiednie składki z Twojej pensji.
Jeśli jesteś osobą samozatrudnioną, możesz samodzielnie wybrać, do których ubezpieczeń chcesz przystąpić.
Jak działa system ubezpieczeń społecznych w Niemczech
System ubezpieczeń składa się z pięciu głównych filarów:
- Rentenversicherung – ubezpieczenie emerytalne
Część Twojej pensji trafia na konto w niemieckim systemie emerytalnym.
Im dłużej pracujesz i im wyższe masz dochody, tym wyższa będzie Twoja przyszła emerytura. - Krankenversicherung – ubezpieczenie zdrowotne
Zapewnia dostęp do lekarza, leczenia szpitalnego, recept i profilaktyki.
W Niemczech istnieją dwa typy: publiczne i prywatne ubezpieczenia zdrowotne. - Pflegeversicherung – ubezpieczenie pielęgnacyjne
Chroni Cię finansowo w razie utraty zdolności do samodzielnego życia (np. w podeszłym wieku lub po wypadku). - Arbeitslosenversicherung – ubezpieczenie na wypadek bezrobocia
Dzięki niemu w razie utraty pracy możesz otrzymać zasiłek i wsparcie z urzędu pracy (Arbeitsagentur). - Unfallversicherung – ubezpieczenie wypadkowe
Dotyczy wypadków w pracy lub w drodze do niej. Koszty leczenia pokrywa wtedy ubezpieczenie pracownicze.
Emerytura z Niemiec (Rente)
Prawo do niemieckiej emerytury nabywasz po co najmniej 5 latach pracy i opłacania składek.
Każdy miesiąc legalnego zatrudnienia jest automatycznie zapisywany w systemie ubezpieczeń.
Jeśli pracowałeś wcześniej w Polsce, obie instytucje (ZUS i Deutsche Rentenversicherung) mogą połączyć Twoje okresy składkowe.
💡 Dobrze wiedzieć:
Emeryturę z Niemiec możesz pobierać nawet mieszkając w Polsce.
Warto zachować wszystkie dokumenty o zatrudnieniu i odprowadzanych składkach.
O wysokość swojej przyszłej emerytury możesz zapytać bezpłatnie w Deutsche Rentenversicherung.
💡 Porady
✅ Sprawdź, czy Twój pracodawca regularnie odprowadza składki – możesz to zobaczyć na swoim pasku wynagrodzenia (Lohnabrechnung).
✅ Jeśli prowadzisz działalność, zapytaj doradcę podatkowego, które ubezpieczenia są obowiązkowe, a które dobrowolne.
✅ Warto mieć także prywatne ubezpieczenie emerytalne – to dobra inwestycja w przyszłość.
✅ Po kilku latach pracy możesz poprosić o wyciąg składek (Versicherungsverlauf) – dzięki niemu wiesz, ile już uzbierałeś.